Tahi mata banyak pada orang dewasa: kelopak mata, salur air mata atau jangkitan?

Sedikit tahi mata di sudut mata selepas bangun tidur ialah perkara biasa. Kelopak mata yang melekat rapat, tahi mata yang datang balik setiap hari, atau sebelah mata yang berair dan melekit sepanjang hari ialah soalan lain. Pada orang dewasa, puncanya kerap datang daripada satu daripada dua tempat: tepi kelopak mata, atau laluan saliran air mata. Coraknya, lebih daripada warnanya, yang membezakan keduanya.

Normalkah ada sedikit tahi mata selepas bangun tidur?

Normal. American Academy of Ophthalmology menerangkan kerak yang terkumpul selepas tidur sebagai lendir biasa daripada selaput mata, minyak daripada kelenjar meibom, dan serpihan lain di permukaan hadapan mata. Kita tidak berkelip semasa tidur, jadi ia terkumpul di sepanjang garis bulu mata dan di sudut mata, bukannya dibersihkan oleh kelipan.

Selaput mata (konjunktiva) ialah lapisan nipis yang jernih di atas bahagian putih mata. Tahi mata boleh nampak kuning dan keras, jernih dan melekit, atau cair seperti air mata. Warna bukan yang membezakan biasa daripada tidak biasa. Yang membezakan ialah banyaknya, sebelah mata atau kedua-duanya, sama ada ia datang balik sepanjang hari, dan apa yang menyertainya: merah, sakit, bengkak atau penglihatan berubah.

Tiga soalan mengasingkan kebanyakan kes pada orang dewasa. Kedua-dua mata atau sebelah sahaja? Paling teruk sebaik bangun, atau sepanjang hari? Matanya sendiri merah dan sakit, atau hanya kelopak dan sudut dalam? Artikel ini mengikut soalan itu. Ia kekal pada kelopak mata dan salur air mata, dan menyebut konjunktivitis hanya di tempat yang sesuai.

Kenapa tahi mata banyak dan kedua-dua kelopak mata melekat setiap pagi?

Satu punca yang lazim ialah tepi kelopak mata, pinggir kelopak tempat bulu mata tumbuh dan kelenjar minyak terbuka. Keradangan di situ dipanggil blefaritis (radang tepi kelopak mata), dan NHS menyenaraikan kelopak mata melekat pada waktu pagi, serta serpihan atau kerak di pangkal bulu mata, antara gejalanya.

Pagi lebih teruk kerana malam. StatPearls menyatakan gejala blefaritis cenderung bertambah teruk sebaik bangun, kerana lapisan air mata bertakung semalaman apabila tiada kelipan, dan lipid terkumpul. Ada dua jenis besar. Blefaritis anterior melibatkan kulit dan pangkal bulu mata, dan lazim dikaitkan dengan dermatitis seboroik, keadaan kulit di sebalik kelemumur, atau bakteria Staphylococcus. Blefaritis posterior, juga dipanggil disfungsi kelenjar meibom (kelenjar minyak tersumbat), melibatkan kelenjar minyak di belakang bulu mata. Minyaknya menjadi pekat dan keruh, bukan jernih, sebab itu kelopak boleh terasa melekit dan juga berkerak.

Ia biasanya menjejaskan kedua-dua mata dan cenderung berulang. NHS menyatakan ia tidak boleh merebak kepada orang lain. StatPearls menyifatkannya sebagai kronik, perlukan penjagaan kebersihan berterusan, tidak ada kaedah penyembuhan yang pasti tetapi jangkaan keseluruhannya baik. Rutin NHS ialah tuam dengan tuala kecil suam pada kelopak yang tertutup selama 5 hingga 10 minit, urut lembut kelopak selama kira-kira 30 saat, kemudian bersihkan di sepanjang tepi kelopak. Jenis-jenisnya dan rutin itu saya terangkan dalam artikel saya tentang blefaritis dan penyakit tepi kelopak mata. Garis bulu mata yang berkerak dan gatal juga boleh berpunca daripada tungau Demodex, yang saya bincangkan dalam artikel saya tentang tungau bulu mata, dan AAO menyenaraikan mata kering antara punca tahi mata yang melekit dan berbenang, yang saya bincangkan dalam artikel saya tentang mata kering selepas usia 50.

Kenapa sebelah mata berair dan melekit sepanjang hari?

Mata berair dengan tahi mata melekit di satu sebelah kerap menunjukkan masalah saliran, bukan tepi kelopak. Air mata keluar melalui lubang halus di sudut dalam setiap kelopak, iaitu punktum, mengalir melalui saluran halus ke kantung air mata di sebelah hidung, dan turun melalui salur nasolakrimal ke dalam hidung. Jika salur itu tersumbat, air mata bertakung dan lendir terkumpul.

Cambridge University Hospitals menerangkannya begini: salur tersumbat menyebabkan mata berair dan boleh juga menyebabkan tahi mata melekit yang berlebihan, kerana air mata bertakung dan lendir terkumpul dalam kantung lalu tumpah balik ke mata. Satu kajian semula Jerman tentang sumbatan salur pada orang dewasa menyifatkan mata yang berair sebagai gejala utama, dan menyatakan tahi mata mukopurulen, melekit dan seperti nanah, turut berlaku, bergantung pada tempat penyempitan. AAO menambah bahawa pada orang dewasa, sumbatan boleh berlaku selepas jangkitan, bengkak, kecederaan atau tumor. Sebab itu masalah sebelah mata yang berpanjangan patut diperiksa. Satu mata melekit yang terus berulang perlu dikenal pasti puncanya sebelum ubat titis ditukar lagi.

Sama ada urutan atau tuam suam membantu orang dewasa ialah soalan lain, dan saya huraikan apa kata sumber dalam artikel saya tentang salur air mata tersumbat pada orang dewasa. Mata melekit pada bayi ialah perkara yang sama sekali berbeza, dan Dr Chan Li Yen menerangkan salur air mata tersumbat pada bayi. Lubang air mata yang terlalu sempit ialah stenosis punktum, dan NHS turut menyenaraikan kelopak yang terlipat menjauhi mata, ectropion, antara punca mata berair.

Mungkinkah sudut dalam yang melekit dan terus berulang itu kanalikulitis?

Mungkin, walaupun jarang. Kanalikulitis ialah jangkitan pada kanalikulus, saluran air mata halus di dalam kelopak. Satu kajian semula 2024 menyatakan ia lazimnya menyebabkan mata merah, tahi mata melekit seperti nanah, bengkak di sudut dalam, mata berair dan lubang air mata yang terangkat, dipanggil punktum memuncung, namun ia kerap tersalah diagnosis, selalunya sebagai konjunktivitis.

Petunjuknya ialah coraknya: satu mata, satu sudut dalam, dan tahi mata yang datang balik selepas setiap kursus titisan. Kajian semula itu menganalisis 100 artikel yang diterbitkan dan mendapati purata umur semasa diagnosis kira-kira 57 tahun, dengan lebih ramai wanita daripada lelaki, jadi ia menerangkan apa yang pernah dilaporkan dan bukan betapa mungkinnya seseorang menghidapnya. Ia juga menyatakan tiada garis panduan yang diterima umum, keadaan ini terkenal dengan kekerapan berulang, dan bentuk sekunder kebanyakannya dikaitkan dengan penyumbat punktum (punctal plug), penyumbat kecil yang kadangkala dipasang pada lubang air mata untuk mata kering. Jika pernah dipasang, beritahu doktor. Saya huraikan keadaan ini sepenuhnya dalam artikel saya tentang kanalikulitis.

Bila mata melekit ialah jangkitan yang tidak boleh menunggu?

Pergi pada hari yang sama jika sudut dalam mata merah, panas, bengkak dan sakit, jika demam, atau jika mata itu sendiri sakit, tidak boleh dibuka atau penglihatan berubah. StatPearls menerangkan dakriosistitis, jangkitan kantung air mata, sebagai bengkak di bawah sudut dalam mata dengan merah atau sakit, dan menyatakan tanpa rawatan yang betul ia boleh membawa kepada abses, selulitis orbit atau kehilangan penglihatan.

Mata melekit dengan sakit, sensitiviti terhadap cahaya atau penglihatan berubah ialah perkara lain daripada kelopak yang melekat. NHS menyenaraikan sakit pada mata, sensitiviti terhadap cahaya dan perubahan penglihatan sebagai tanda masalah mata yang lebih serius. AAO menyenaraikan tahi mata berwarna yang berlebihan, mata sukar dibuka, penglihatan kabur, merah atau bengkak dan sakit sebagai sebab untuk berjumpa pakar mata. Jangkitan kantung saya terangkan dalam artikel saya tentang dakriosistitis, dan punca lain kelopak mata bengkak secara tiba-tiba dalam panduan saya tentang mata bengkak sebelah.

Konjunktivitis wajar diberi satu perenggan, kerana itulah yang kebanyakan orang sangka. NHS menyatakan ia biasanya menjejaskan kedua-dua mata, yang menjadi merah, berpasir dan berair, dengan nanah yang melekat pada bulu mata. Ia biasanya beransur pulih dalam kira-kira dua minggu tanpa rawatan, jenis yang berlendir seperti nanah boleh berjangkit, dan NHS menasihatkan jumpa doktor keluarga jika gejala tidak hilang dalam 7 hari. Itu masalah yang berasingan daripada punca kelopak dan salur dalam artikel ini. Satu mata, satu sudut dalam dan kembali selepas setiap kursus titisan ialah corak yang patut mengingatkan kepada salur air mata.

Siapa patut memeriksa mata melekit, dan apa yang perlu dibawa?

Mulakan dengan doktor yang boleh memeriksa kelopak mata dan sudut dalam: doktor keluarga atau pakar mata. NHS menyatakan doktor keluarga yang tidak dapat mencari punca mata berair mungkin merujuk pesakit kepada pakar mata. Di Malaysia, minta surat rujukan daripada doktor keluarga atau klinik kesihatan jika masalah itu tidak reda.

Pakar bedah okuloplastik ialah pakar mata yang khusus pada kelopak mata, salur air mata dan rongga mata, dan penyakit kelopak yang tidak reda, salur tersumbat serta kanalikulitis semuanya termasuk dalam bidang itu. Kajian semula Jerman itu menyenaraikan apa yang dilihat dalam pemeriksaan: sejarah, permukaan mata, pemeriksaan dan perabaan kawasan air mata, dan ujian untuk melihat sebaik mana saliran berfungsi.

Catat sebelum pergi: mata yang mana, sejak bila, sama ada tahi mata paling teruk sebaik bangun atau sepanjang hari, titisan yang digunakan dan berapa kursus beserta tarikh, dan sama ada pernah ada penyumbat punktum, kecederaan mata, atau pembedahan kelopak atau salur air mata. Jika kelopak puncanya, rutin pembersihan NHS hanya berkesan jika diteruskan. Ia tabiat jangka panjang, bukan satu kursus. Senarai yang lebih luas tentang sebab mata nampak dan terasa tidak kena ada dalam apa sebenarnya menyebabkan mata nampak letih, dan keadaan salur air mata dikumpulkan di bawah mata berair dan salur air mata. Artikel ini maklumat am, bukan diagnosis.