Kelopak mata atas bengkak di sudut luar: keradangan kelenjar air mata, keradangan rongga mata tidak spesifik dan apa lagi puncanya

Kelopak mata atas bengkak sebelah, paling ketara di sudut luar, ialah sebab ramai orang mencari "mata bengkak sebelah" lewat malam. Di bawah kelopak atas sebelah luar terletak kelenjar air mata, dan kelenjar itu boleh meradang tanpa sebarang jangkitan. Tulisan ini menerangkan apa itu dakrioadenitis (keradangan kelenjar air mata) dan keradangan rongga mata tidak spesifik, apa lagi yang boleh kelihatan serupa, dan siapa yang patut dijumpai. Ia maklumat umum, bukan diagnosis.

Kenapa kelopak mata atas saya bengkak di sudut luar?

Punca yang paling khusus di tempat itu ialah kelenjar lakrimal, iaitu kelenjar air mata, yang terletak di bahagian atas sebelah luar rongga mata, betul-betul di belakang kelopak. Bila ia bengkak, separuh luar kelopak atas menjadi penuh dan boleh jatuh, memberi bentuk seperti huruf S pada kelopak. Kelopak jatuh berbentuk S itu ialah tanda klasik kelenjar air mata yang bengkak.

Tidak semua bengkak di sudut luar berpunca daripada kelenjar. Bintit atau kalazion (ketulan akibat kelenjar minyak tersumbat) boleh berada di mana-mana di sepanjang kelopak, gigitan serangga boleh membengkakkan satu sebelah dalam semalaman, dan alahan atau jangkitan pun boleh. NHS menyenaraikan semua ini sebagai punca lazim kelopak bengkak dan menasihatkan supaya tidak mendiagnosis sendiri. Yang menunjukkan kelenjar ialah rasa penuh di bawah bahagian luar kening, rasa sakit bila disentuh di situ, dan kadangkala perubahan pada rasa mata berair atau kering. Cecair keluar atau kemerahan di atas kelenjar juga boleh berlaku.

Jika bengkak berada di sudut dalam dekat hidung, itu struktur lain, lazimnya pundi air mata, dan diterangkan dalam panduan saya tentang saluran air mata tersumbat yang dijangkiti. Untuk senarai lebih luas bagi bengkak satu kelopak, termasuk bintit dan alahan, lihat satu kelopak mata tiba-tiba bengkak.

Adakah kelopak mata bengkak di sudut luar boleh menjadi kecemasan?

Ya. Pergi ke jabatan kecemasan pada hari yang sama jika bengkak disertai sakit di dalam atau di belakang mata, sakit bila menggerakkan mata, penglihatan berganda, penglihatan berkurang, mata yang kelihatan tertolak ke depan, atau demam. Ini tanda masalah berada di belakang septum orbit, iaitu lapisan nipis yang memisahkan kelopak daripada rongga mata, dan ia perlu dinilai segera.

Keadaan yang perlu disingkirkan dahulu ialah selulitis orbit, jangkitan pada tisu di belakang kelopak, yang boleh merebak dan mengancam penglihatan. NHS menyenaraikan kelopak bengkak yang merah, panas, sakit, sakit bila disentuh atau melepuh, kelopak yang tiba-tiba jatuh, mata sangat merah, perubahan penglihatan, atau demam yang sangat tinggi sebagai sebab untuk mendapatkan bantuan segera. Jangkitan itu saya bincangkan dalam selulitis orbit dan abses.

Jangan juga memakan sendiri baki tablet steroid atau antibiotik. Steroid boleh menyembunyikan jangkitan, dan itu salah satu sebab diagnosis mesti dibuat dahulu. Itu sebab untuk diperiksa, bukan pelan untuk dibuat di rumah.

Apakah dakrioadenitis, dan apa puncanya?

Dakrioadenitis ialah keradangan kelenjar air mata. Ia boleh disebabkan oleh jangkitan, oleh keadaan autoimun atau keradangan, atau tanpa sebab yang dapat dikesan. Laporan menyebut virus seperti mumps (beguk), virus Epstein-Barr dan sitomegalovirus, serta jangkitan bakteria. Bila semua ini dan penyakit autoimun sudah disingkirkan, ia dinamakan dakrioadenitis idiopatik, iaitu puncanya tidak diketahui.

Gambaran biasa, seperti dalam satu laporan kes yang saya turut tulis, ialah bengkak pada bahagian luar kelopak dengan kelopak jatuh berbentuk S, sakit bila disentuh di bahagian atas luar rongga mata, kemerahan di atas kelenjar, perubahan pada air mata, cecair keluar, dan kadangkala mata tertolak sedikit ke depan. Oleh kerana ia boleh menyerupai jangkitan kelopak biasa, ia selalunya dirawat dahulu sebagai jangkitan.

Laporan yang sama menerangkan seorang lelaki berusia tiga puluhan yang kelopak atas luarnya bengkak selama sepuluh hari. Salap dan titisan antibiotik, kemudian tablet, tidak memberi perubahan. Imbasan CT (imbasan sinar-X keratan rentas) menunjukkan kelenjar air mata membesar dengan otot yang normal, dan dia beransur pulih dalam dua minggu dengan tablet ibuprofen. Itu satu kes sahaja, dan penulis menyatakan belum ada kajian rasmi tentang NSAID (ubat penahan sakit antikeradangan seperti ibuprofen) untuk keadaan ini. Ia menunjukkan apa yang berlaku pada satu kes yang dinilai dengan teliti, bukan apa yang akan berlaku pada anda.

Apakah keradangan rongga mata tidak spesifik, atau pseudotumor orbit?

Keradangan rongga mata tidak spesifik (NSOI) ialah bengkak dan radang di dalam rongga mata tanpa jangkitan dan tanpa penyakit lain yang dapat dikenal pasti. Dahulu ia dipanggil penyakit keradangan orbit idiopatik atau pseudotumor orbit, "pseudotumor" bermaksud ia kelihatan seperti ketumbuhan tetapi bukan. Ia jarang berlaku, dan ia diagnosis secara penyingkiran: punca lain disingkirkan dahulu.

Keradangan boleh berada di satu tempat atau merebak. Kelenjar air mata ialah satu tempat yang mungkin. Tempat lain ialah otot mata (miositis), bahagian putih mata (sklera) dan lemak di belakang mata. Seseorang yang kelenjarnya terlibat mungkin hanya mengalami bengkak di kelopak luar. Yang ototnya terlibat mungkin sakit bila menggerakkan mata atau nampak berganda.

Satu siri enam tahun di Malaysia memberi gambaran tempatan. Doktor di sebuah hospital rujukan tertiari di utara Malaysia menyemak 36 pesakit NSOI antara 2018 dan 2023. Ini satu pusat dan bilangan yang kecil, jadi ia menggambarkan pesakit hospital itu, bukan semua orang di Malaysia. Dalam siri itu, 61.1 peratus lelaki dan purata umur 43.6 tahun. Dalam 77.8 peratus, hanya satu mata terlibat. Gejala paling lazim ialah bengkak di sekeliling mata (69.4 peratus), dan pada imbasan kelenjar air mata terlibat dalam 45.8 peratus, otot mata dalam 37.5 peratus. Hanya kes dengan biopsi tisu yang negatif untuk limfoma dan kanser lain dimasukkan, jadi kes yang diagnosis akhirnya berbeza sengaja ditinggalkan.

Apa lagi yang boleh kelihatan serupa, dan kenapa biopsi kadangkala diperlukan?

Beberapa keadaan lain boleh membesarkan kelenjar air mata atau tisu di sekelilingnya, dan membezakannya ialah sebab ujian dibuat. Laporan kes itu menyenaraikan selulitis orbit, penyakit mata tiroid, penyakit limfoproliferatif (kumpulan keadaan di mana sel imun membiak berlebihan, termasuk limfoma) dan granulomatosis dengan poliangiitis, iaitu keradangan jarang pada salur darah kecil.

Penyakit mata tiroid biasanya menjejaskan kedua-dua mata dan melibatkan otot mata serta kelopak yang terangkat, dan dibincangkan dalam kenapa satu mata kelihatan berbeza dalam penyakit mata tiroid. Untuk gambaran keseluruhan rongga mata, lihat penerangan keadaan rongga mata.

Limfoma, kanser sel imun, ialah yang doktor pakar tidak mahu terlepas pandang. Ia tidak lazim, dan pada imbasan ia boleh kelihatan hampir sama dengan keradangan. Laporan kes itu menyatakan kedua-duanya sukar dibezakan pada pengimejan, dan biopsi diperlukan jika kelenjar yang beransur baik tidak reda dalam tempoh tiga bulan atau jika ia berulang. Ini sebab biasa dan tenang untuk biopsi, bukan tanda ada sesuatu yang tidak kena lagi. Dalam siri Malaysia itu, penemuan tisu kebanyakannya hiperplasia limfoid reaktif (40 peratus, pengumpulan sel imun yang tidak berbahaya) dan keradangan granulomatus (20 peratus).

Bagaimana ia dikenal pasti, dan apa rawatannya?

Pakar akan bermula dengan sejarah dan pemeriksaan kelopak, pergerakan mata, penglihatan dan kedudukan mata, kemudian biasanya ujian darah dan imbasan rongga mata, dan biopsi bila gambaran tidak jelas. Apa yang saya lihat semasa menilai kelopak ialah bentuk bengkak, sama ada kelenjar boleh diraba dan sama ada mata bergerak bebas, sebelum apa-apa diputuskan.

Apa yang pakar mungkin lakukan bergantung pada puncanya. Jika jangkitan, antibiotik. Jika keradangan, laporan kes itu menyatakan kortikosteroid oral (tablet steroid) secara amnya rawatan utama, tetapi hanya diberi selepas diagnosis disahkan. Dalam penyakit ringan, NSAID sahaja selalunya berkesan. Dalam siri Malaysia, 19 daripada 36 pesakit menerima rawatan perubatan, dan 84.2 peratus daripadanya diberi kortikosteroid sistemik. Seramai 17 lagi diperhatikan tanpa rawatan dan kekal stabil tanpa perkembangan. Antara yang dirawat, 25 peratus mengalami kambuh. Penulis menyimpulkan bahawa pemerhatian rapi boleh sesuai apabila penyakit stabil dan punca lain telah disingkirkan, dan susulan jangka panjang penting.

Semua ini bukan pelan untuk anda buat sendiri. Steroid dan NSAID mempunyai kesan sampingan, sebab itu ia dipreskripsi selepas penilaian, bukan sebelum.

Doktor mana yang patut saya jumpa di Malaysia untuk kelopak mata bengkak di sudut luar?

Mulakan dengan doktor mata, iaitu pakar oftalmologi, bukan klinik kulit atau klinik am semata-mata. Pakar bedah okuloplastik, pakar bedah mata yang menumpukan pada kelopak, sistem air mata dan rongga mata, boleh mengambil alih jika imbasan atau biopsi diperlukan. Di Malaysia penjagaan ini biasanya diperoleh melalui klinik mata hospital kerajaan atau pusat mata swasta, dan mana-mana jabatan kecemasan hospital jika tanda bahaya di atas berlaku.

Bawa catatan bila bengkak bermula, apa yang telah digunakan, sebarang jangkitan atau demam baru-baru ini, dan sebarang sejarah tiroid, autoimun atau sinus. Gambar kelopak yang diambil pada hari berbeza membantu.

Ibu bapa yang membaca ini untuk anak patut lihat kelopak mata bengkak pada kanak-kanak: bila ia kecemasan di laman kembar kami, kerana kelopak bengkak pada kanak-kanak dinilai secara berbeza. Bagi yang tergoda menganggapnya kepenatan, panduan lebih luas tentang apa yang membuat mata nampak letih berguna, tetapi bengkak yang sebelah, keras atau berpanjangan bukan kepenatan. Halaman lain di laman ini tentang rongga mata dikumpulkan di hab orbit dan tiroid.