Sebelah mata nampak cengkung: enophthalmos, dan bezanya dengan mata cengkung

Apabila sebelah mata nampak cengkung, soalan pertama seorang pakar bedah ialah sama ada bebola mata itu sendiri sudah berundur ke dalam rongga mata, atau tisu di sekelilingnya yang menipis. Yang pertama dipanggil enophthalmos, nama perubatan bagi biji mata yang terletak lebih dalam di dalam orbit, iaitu rongga tulang yang menempatkan bebola mata. Yang kedua ialah kelopak dan pipi yang cengkung. Di cermin kedua-duanya nampak serupa, tetapi puncanya berbeza, dan hanya satu daripadanya biasanya memerlukan imbasan.

Apakah enophthalmos, dan apa bezanya dengan mata cengkung?

Enophthalmos ialah anjakan bebola mata ke belakang di dalam rongga mata. Satu kajian ulasan dalam Survey of Ophthalmology mentakrifkannya sebagai anjakan ke belakang bagi bebola mata yang saiznya normal, dan menyatakan bahawa dalam kes sebelah mata, perbezaan lebih 2 mm antara kedua-dua mata boleh dianggap diagnostik. Mata cengkung pula perkara lain: kehilangan lemak dan isi padu pada kelopak, alur air mata dan pipi, sedangkan bebola mata kekal di tempat asalnya.

Tanda bebola mata yang terbenam kerap kelihatan pada kelopak atas. Kajian yang sama menyenaraikan alur dalam di atas mata, yang dipanggil sulkus superior yang dalam (deep superior sulcus), jarak antara kelopak yang menyempit sehingga nampak seperti kelopak jatuh, dan bebola mata yang terletak lebih rendah daripada sebelah lagi, iaitu hipoglobus. Mata cengkung pula nampak sebagai bayang di bawah mata dan pipi yang leper. Saya terangkan alur antara kelopak dan pipi dalam artikel saya tentang tear trough yang cengkung, dan sisi isi padu wajah ditulis oleh doktor lain dalam artikel The Retreat Clinic tentang wajah cengkung selepas berat badan turun mendadak. Artikel ini bermula di tempat artikel itu berhenti: pada kedudukan bebola mata.

Betulkah mata yang nampak cengkung itu, atau sebelah lagi atau kelopaknya?

Kadangkala mata yang kelihatan cengkung ialah mata yang normal. Kajian ulasan dalam Survey of Ophthalmology menerangkan pseudo-enophthalmos, iaitu mata nampak terbenam kerana kedudukan kelopak berubah, bebola mata lebih kecil, atau struktur yang berbeza, tanpa anjakan sebenar bebola mata. Kelopak atas yang jatuh boleh menjadikan mata nampak lebih kecil dan lebih dalam. Mata sebelah lagi yang tertolak ke hadapan boleh menjadikan mata yang normal nampak terbenam, sebab itu penyakit mata tiroid perlu difikirkan, seperti yang saya terangkan dalam artikel saya tentang kenapa sebelah mata nampak berbeza dalam penyakit mata tiroid.

Ketidaksamaan biasa juga wujud. Kajian itu mencatatkan bahawa kedudukan bebola mata berbeza mengikut umur, jantina dan latar etnik. EyeWiki, wiki klinikal American Academy of Ophthalmology, memetik satu kajian yang purata ukurannya pada orang dewasa Asia lebih rendah daripada orang Kaukasia. Perbezaan kecil antara dua mata tidak semestinya penyakit, dan penjelasan berkaitan kelopak dan kening ada dalam artikel saya tentang sebelah mata nampak lebih kecil. Gambar lama membantu, kerana perubahan dari semasa ke semasa lebih bermakna daripada cermin.

Apakah yang boleh menyebabkan sebelah biji mata terbenam ke dalam rongga?

Kajian dalam Survey of Ophthalmology mengumpulkan punca mengikut mekanisme. Rongga boleh menjadi lebih besar, seperti selepas patah tulang. Tisu di dalamnya boleh mengecil, seperti kehilangan lemak orbit. Atau tisu boleh mengecut dan menarik mata ke belakang, seperti akibat parut atau tumor yang menyusup.

Kecederaan lama pada rongga mata. Kajian itu menyebut patah tulang lantai orbit sebagai punca yang paling kerap. Lantai rongga nipis, dan apabila ia patah, tisu boleh jatuh ke dalam sinus di bawah dan isi padu rongga bertambah. EyeWiki menyatakan enophthalmos mungkin ada pada awalnya, tetapi lebih kerap muncul beberapa hari hingga beberapa minggu kemudian apabila bengkak surut, dan kajian itu menambah bahawa ia boleh terlepas pandang pada peringkat awal dan hanya disedari selepas beberapa minggu atau bulan. Kecederaan itu saya huraikan dalam artikel saya tentang patah tulang rongga mata selepas terhantuk.

Silent sinus syndrome. Artikel American Academy of Ophthalmology menerangkannya sebagai keadaan yang diperoleh pada orang dewasa, dengan enophthalmos dan hipoglobus yang progresif dan spontan, disebabkan pengudaraan sinus maksila (sinus di tulang pipi di sebelah hidung) yang lemah selepas salur saliran sinus tersumbat. Pesakit biasanya memberitahu doktor bahawa mereka tiada masalah sinus dan tiada kecederaan. Lantai rongga menipis dan tenggelam, lalu mata mengikutnya. Ia cenderung muncul antara dekad ketiga hingga kelima. Kajian itu menambah bahawa ia sangat kerap tersalah diagnosis dan berkembang selama bertahun-tahun tanpa sebarang tanda keradangan.

Kehilangan lemak. Kajian itu menyatakan lemak orbit menipis secara semula jadi dengan usia, bersama bahagian wajah dan pelipis yang lain, dan enophthalmos akibat usia adalah simetri pada kedua-dua belah dan tanpa gejala. Lemak juga boleh hilang selepas radioterapi, dan parut selepas radioterapi, kecederaan atau pembedahan boleh menarik mata ke belakang. Keadaan jarang seperti skleroderma dan atrofi separuh muka boleh mengecilkan tisu rongga. Penurunan berat badan tiada dalam senarai punca kajian itu. Saya tidak akan memberitahu sesiapa bahawa berat badan turun tidak boleh mengubah rupa mata, kerana ia boleh mengubah wajah. Saya akan katakan bahawa sebelah mata yang terbenam ke dalam rongga tidak dijelaskan oleh berat badan turun sahaja, dan patut diperiksa.

Bolehkah sebelah mata yang terbenam menjadi tanda barah?

Boleh, walaupun ia bukan punca yang lazim, dan lebih baik dinyatakan dengan tenang daripada ditinggalkan. Sesetengah barah yang merebak ke rongga mata membentuk tisu seperti parut yang menarik mata ke belakang. Kajian itu menyatakan bahawa penyebaran barah payudara patut dipertimbangkan pada peringkat awal bagi wanita yang sesuai umurnya dengan enophthalmos tanpa kecederaan, bahawa mata yang terbenam boleh menjadi tanda pertama barah itu, dan bahawa barah lain, termasuk perut, paru-paru dan prostat, pernah dilaporkan menyebabkannya.

EyeWiki menyatakan kira-kira 10 peratus barah payudara yang merebak ke orbit hadir dengan enophthalmos, dan dalam sehingga 26 peratus kes, penemuan di orbit mendahului penemuan tumor asal. Gambaran yang diterangkan ialah permulaan yang perlahan, tanda keradangan yang ringan atau tiada, pergerakan mata yang semakin terhad, dan sering penglihatan berganda, dengan penglihatan itu sendiri tidak berubah. Tiada apa-apa di situ membuktikan mata terbenam ialah barah. Trauma ialah punca utama enophthalmos yang diperoleh. Maksudnya, perubahan yang perlahan dan progresif tanpa kecederaan, terutama dengan pergerakan mata yang terhad, memerlukan pemeriksaan menyeluruh dan bukan sekadar kata-kata yang menenangkan.

Bagaimana pakar bedah okuloplastik menilai mata yang terbenam?

Dengan ukuran, pemeriksaan pergerakan mata dan pengimejan.

Ukurannya ialah eksoftalmometri Hertel. Menurut EyeWiki, alat itu mengukur jarak dari tepi luar rongga mata ke permukaan hadapan kornea, dan perbezaan lebih 2 mm antara kedua-dua mata memerlukan penilaian lanjut. Halaman yang sama berterus terang tentang had alat ini: ketepatan dan kebolehulangan berbeza antara pemeriksa, dan tepi rongga yang patah menjadikan bacaan tidak boleh dipercayai.

Pakar bedah juga melihat kedudukan kelopak, memeriksa sejauh mana mata bergerak ke semua arah dan bertanya tentang penglihatan berganda, kerana pergerakan yang terhad mengubah diagnosis. Imbasan CT orbit, hirisan nipis dengan pembinaan semula koronal, ialah piawaian bagi patah tulang yang disyaki, menurut EyeWiki. Bagi gambaran silent sinus, artikel American Academy of Ophthalmology menerangkan lantai orbit yang menipis dan berundur serta sinus maksila yang kecil dan keruh pada CT atau MRI. EyeWiki mencatatkan bahawa CT lebih tepat daripada bacaan Hertel tetapi tidak digunakan untuk saringan rutin, kerana sinaran dan kos. Apabila tumor disyaki, MRI lebih disukai, dan diagnosis disahkan dengan biopsi.

Tanda apakah yang memerlukan pemeriksaan segera?

Mana-mana mata yang terbenam selepas kecederaan baru-baru ini, dan mana-mana mata terbenam disertai penglihatan berganda, kebas atau sakit apabila mata bergerak. EyeWiki menyatakan ramai orang yang mengalami patah lantai orbit mempunyai deria rasa yang berkurang pada pipi dan kelopak bawah. Ia menyenaraikan ketidakupayaan sepenuhnya untuk memandang ke atas, sakit yang agak teruk apabila mata bergerak, dan peredaran darah yang tidak stabil sebagai tanda otot terperangkap yang teruk dan memerlukan campur tangan segera.

Pemeriksaan segera juga perlu apabila perubahan itu progresif, apabila kedudukan kelopak atau pergerakan mata turut berubah, atau apabila ada sejarah barah. Perubahan sebelah mata yang stabil selama bertahun-tahun kurang mendesak, tetapi patut dinilai dengan betul sekali. Kajian itu menyatakan bahawa saliran sinus awal mungkin boleh memulihkan silent sinus syndrome, jadi perubahan yang beransur-ansur tidak wajar ditunggu begitu sahaja.

Bagaimanakah rawatan bergantung pada puncanya?

Sepenuhnya. Puncanya menentukan sama ada apa-apa perlu dilakukan dan apa yang dilakukan.

Bagi patah tulang, EyeWiki menasihatkan menunggu sekurang-kurangnya 14 hari sebelum membaiki patah lantai orbit yang tunggal, dan membedah apabila penglihatan berganda yang melumpuhkan masih ada dua hingga tiga minggu selepas kecederaan. Kajian Survey of Ophthalmology menerangkan pembaikan itu sebagai memulangkan tisu yang terkeluar ke dalam rongga dan membina semula bentuk serta isi padunya dengan implan. Ia juga menyatakan bahawa kebimbangan kosmetik, dengan atau tanpa penglihatan berganda, ialah sebab utama untuk membedah bagi enophthalmos, dan pembetulan kadangkala kurang memuaskan, terutamanya kerana pembetulan yang tidak mencukupi.

Bagi silent sinus syndrome, artikel American Academy of Ophthalmology menerangkan pembedahan sinus endoskopik untuk memulihkan saliran, dengan pembinaan semula lantai orbit menggunakan implan jika perlu. Bagi perubahan simetri akibat usia, kajian itu menyatakan cantuman lemak di sekeliling mata tidak mengubah kedudukan bebola mata, tetapi kelopak yang lebih penuh boleh memperbaik penampilan. Bagi enophthalmos berkaitan tumor, EyeWiki menerangkan radioterapi sinar luar sebagai rawatan utama bagi barah payudara di orbit, dengan biopsi untuk mengesahkan diagnosis, dan ini ialah penjagaan bersama dengan pakar onkologi. Bagi enophthalmos selepas radioterapi, kajian itu menyifatkan rawatan sebagai mencabar dan hasilnya sukar diramal.

Semua ini bukan janji tentang sebarang hasil. Jika anda tidak pasti kategori mana yang berkenaan, mulakan dengan pemeriksaan, sebaik-baiknya oleh pakar bedah okuloplastik. Untuk gambaran yang lebih luas, lihat ringkasan saya tentang keadaan orbit dan bahagian orbit dan penyakit mata tiroid. Jika penglihatan berganda sebahagian daripada gambaran itu, artikel saya tentang penglihatan berganda yang bukan juling menerangkan sebabnya. Soalan yang lebih luas tentang kenapa mata nampak penat ada dalam artikel pusat saya.